Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

ده‌قی ره‌شنووسی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان - به‌شی یه‌كه‌م

 

PNA دوای زیاتر له‌ ساڵێك كاركردن بۆ نووسینه‌وه‌ و داڕشتنه‌وه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان، ئه‌مڕۆ ره‌شنووسی ئه‌م ده‌ستووره‌ له‌ په‌رله‌مانی كوردستان به‌ هه‌ر دوو زمانی كوردی و عه‌ڕه‌بی خوێندرایه‌وه‌ تا جه‌ماوه‌ری كوردستان بتوانن راوبۆچوونی خۆیان له‌سه‌ر ده‌ستوور تا رێكه‌وتی 1/12/2006 بۆ په‌رله‌مانی كوردستان ره‌وانه‌ بكه‌ن. په‌یامنێر ده‌قی ره‌شنووسی ده‌ستوروی هه‌رێمی كوردستان بڵاو ده‌كاته‌وه‌.

ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراق

پرۆژه‌ی ده‌ستووری
هه‌رێمی كوردستان - عێراق

ئاماده‌كردن و وه‌رگێر
ِانی:
لیژنه‌ی پێداچوونه‌وه‌ی
پرۆژه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان عێراق

22/8/2006 زایینی
31 خه‌رمانان 2706 كوردی


به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ ومیهره‌بان

دیباجه‌
ئێمه‌، گه‌لی كوردستان- عێراق، ئه‌و گه‌له‌ی به‌ ده‌یان ساڵ سته‌م وزۆرداریی ئه‌و رژێمه‌ دیكتاتۆریانه‌ی چه‌شتووه‌ كه‌ زۆر به‌ خه‌ستی ده‌سه‌ڵاتیان له‌ده‌ست خۆ چر
ِكردبۆوه‌، وبه‌شێوه‌یه‌ك ئازادییان لێداماڵیبووین وله‌و مافه‌ سروشتیانه‌یان بێبه‌ش كردبووین كه‌ خوا به‌ئاده‌میزادی به‌خشیوون وئه‌و مافه‌ شارستانی وسیاسی وئابووری وكۆمه‌ڵایه‌تی ورۆشنبیریانه‌ی مرۆڤ كه‌ له‌ به‌ڵێننامه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كاندا دانیان پێدانراوه‌، بۆ ئێمه‌یان به‌زۆر زانی.
پێشتریش بووین به‌ قوربانی به‌رژه‌وه‌ندیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، كاتێ بێبه‌شكراین له‌وه‌ی به‌ خواهیشتی خۆمان بریار له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین بده‌ین وپێگه‌ی سیاسی ویاسایی خۆمان ده‌ستنیشان بكه‌ین، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌و گه‌لانه‌ی دوای جه‌نگی جیهانی دووه‌م، سوودمه‌ندبوون پشت به‌ چوارده‌ بنه‌ماكه‌ی سه‌رۆكی ئه‌مریكی ئه‌وده‌م "ویدرۆ نیلسۆن"، له‌ ئیمبراتۆریه‌تی عوسمانی داماڵان.
ئه‌وه‌بوو كاتێ له‌ ساڵی 1920، رێكه‌وتنامه‌ی سیڤه‌ر له‌ ماده‌كانی 62و63و64 یدا دانی نا به‌مافی كورد له‌بریاردان له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین، به‌ رێكه‌وتنامه‌ی لۆزان له‌ ساڵی 1923 ئه‌و مافه‌ سر
ِایه‌وه‌. كاتێكیش لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی كۆمكاری نه‌ته‌وه‌كان ـ عێبه‌ الامم ـ بۆی ده‌ركه‌وت كه‌وا كوردستانی باشوور، كه‌له‌دواتردا به‌ كوردستانی عێراق ناوبرا، رۆژێك له‌ رۆژان به‌شێك نه‌بووه‌ له‌ عێراقی عه‌ره‌بی وداوا وداواكاریه‌كانی ولاَته‌ دراوسێكان هیچ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی مێژوویی پشترِاستیان ناكه‌نه‌وه‌ وئه‌و كتێب ونه‌خشانه‌ی مێژوونووس وجوگرافیناسه‌ كۆنه‌كانی عه‌ره‌ب كێشاویانن ونه‌خشه‌كانی سه‌ده‌ی شازده‌م وبیسته‌می ئه‌وروپاییه‌كان به‌درۆیان ده‌خه‌نه‌وه‌ وبۆیان ده‌ركه‌وت سنووری عیراق، له‌باكووره‌وه‌ له‌ چیای حه‌مرین تێپه‌رناكات وكوردستان هه‌رگیز به‌شێك له‌ ئه‌نادۆڵ نه‌بووه‌، ئه‌مه‌ش داوای داواكاران ره‌ت ده‌كاته‌وه‌. سه‌ره‌رِای ئه‌مه‌ش بێ راوه‌رگرتن ورِاپرسی ئێمه‌ وله‌به‌ر هه‌ندێ به‌رژه‌وه‌ندی نێوده‌وله‌تی، كوردستانیان به‌ عێراقی عه‌ره‌بیه‌وه‌ لكاند.
كاتێكیش حكومه‌تی عیراق له‌ لێدوانی 30مایسی 1932یدا به‌ نیوه‌چڵی دانی نا به‌ لانی كه‌می مافه‌كانمان ، وپابه‌ندیه‌كه‌شی سروشتی نێو نه‌ته‌وه‌یی هه‌بوو، كه‌ مادده‌ی ده‌یه‌می قه‌ده‌غه‌ ده‌كات به‌بێ په‌سه‌ندكردنی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی كۆمكاری نه‌ته‌وه‌كان ئه‌و پابه‌ندیه‌ هه‌موار بكات یان لایبه‌رێت، وهه‌رچه‌نده‌ پابه‌ندیه‌كه‌ی حكومه‌تی عێراق له‌ر
ِووی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، له‌دوای دامه‌زراندنیدا كارابوو وده‌بوایه‌ جێبه‌جێ بكرێت، به‌ڵام وه‌ك مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر كاغه‌ز مایه‌وه‌.
به‌ درێژایی هه‌شتا سال، سیاسه‌تی داپلۆسین، سالڕ به‌ساڵ، له‌زیادبوون دابوو وهیچ یه‌ك له‌و ده‌ق وحوكمانه‌ی له‌جار
ِی گه‌ردوونی وبه‌ڵێننامه‌ نێونه‌ته‌وییه‌كان دا هاتبوون وبه‌شانوباڵی دادپه‌روه‌ری ویه‌كسانی وهاوبه‌شی وئازادی وهه‌لی یه‌كسانیان دا هه‌لده‌دا وده‌خرانه‌ ناو ده‌ستووره‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی عیراق, له‌ ده‌ستووری ساڵی 1925 ه‌وه‌ به‌ره‌و ده‌ستووره‌كانی 1958و1964و1968و 1970 وتا ده‌گاته‌ پرۆژه‌ی ده‌ستووری 1990وه‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌یان رِا نه‌گرت ونه‌ راده‌شیان بۆ دانا. به‌ڵكو حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان گشت هێلێكی سووریان به‌زاند وبه‌خۆگێلكردن له‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانمان نه‌وه‌ستان، به‌ڵكو گه‌یشته‌ قۆناغی تاوانه‌كانی ئه‌نجامدانی له‌ناوبردنی به‌كۆمه‌لڕ وپاكتاوكردنی ره‌گه‌زی، وسیاسه‌ته‌كه‌یان گه‌یانده‌ خاپووركردنی نزیكه‌ی 4500 گوند وگۆرِینی دیمۆگرافی شوێنی باب وباپیران له‌ به‌شێكی زۆری كوردستان، له‌ رێگه‌ی راگوێزانی زۆره‌ملێی هاوڵاتیانی كوردستان له‌و شارو دێیانه‌ی به‌پێوه‌ مابوون وبه‌رخاپووركردن نه‌كه‌وتبوون وناچاركردنیان بۆ ئه‌وه‌ی نه‌ژادی خۆیان بگۆرن وپه‌یره‌وكردنی سیاسه‌تی پاكتاوكردنی جه‌سته‌یی به‌ به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیاوی له‌ شاری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید وناوچه‌كانی بالیسان وبادینان وده‌یان شوێنی دیكه‌ وهه‌زاران گه‌نجی كوردی فه‌یلی، به‌ره‌و مه‌رگ، بۆ ناو گێلگه‌كانی ئه‌زموونی كیمیاوی وگۆرِی به‌ كۆمه‌لڕ راگوێزران، دوای ئاواره‌كردنی خاوخێزانیان بۆ ده‌ره‌وه‌ی عێراق ولێسه‌ندنه‌وه‌ی وڵاتنامه‌ی عیراقی، وبه‌دوایه‌وه‌ ده‌ستكرا به‌ هێرشی له‌ناوبردنی بارزانیان وهه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌نفالكردن وزیاتر له‌ 182000 مه‌ردمی سڤیلی بێ چه‌ك له‌ لاو وپیر وئافره‌ت ومنداڵی تێدا بوون به‌ قوربانی.
ئه‌و دڵر
ِه‌قیه‌ی به‌رامبه‌رمان به‌كارهاتووه‌ وئه‌و داپلۆسین وزۆرداری وله‌ناوبردنه‌ی كه‌ زمانی فه‌رمانرِه‌وایانی عێراق بوو له‌گه‌ڵماندا گیانی شۆرِشگێرِی پێبه‌خشین وگرِی سه‌رهه‌ڵدانه‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی له‌ دڵماندا هه‌ڵگیرساند وژیله‌مۆی ئه‌وبلێسه‌یه‌ی باوك و باپیران خستیانه‌ ئه‌ستۆ له‌سه‌ر رِێبازی به‌رگری له‌خۆكردن وشه‌رِی پارێزگاری له‌ بوون، گه‌ش كرده‌وه‌ وبۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی غه‌ریزه‌ی مانه‌وه‌ له‌ژیاندا، به‌ درێژایی هه‌شتا سالڕ شۆرِش ورِاپه‌رِین وسه‌رهه‌ڵدانه‌كانمان به‌ دوایه‌وه‌دا هاتن. له‌و ماوه‌یه‌شدا هه‌ر كاتێك ترووسكه‌ی هیوایه‌ك هاتبێته‌ ئاراوه‌، سه‌ركرده‌كانمان درێغیان نه‌كردووه‌ له‌ ده‌ست درێژكردن بۆ ئاشتی. به‌ڵام ئه‌و فه‌رمانرِه‌وا یه‌ك له‌دوای یه‌كانه‌ی هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی حوكمرِانی، هه‌میشه پیشه‌یان جارێك سته‌م وجارێك پاشگه‌زبوونه‌وه‌ بوو له‌ به‌ڵێنه‌كانیان.
ئه‌مه‌ بوو كرۆكی سیاسه‌ت ونه‌ریتی رێبازیان، چاكترین به‌ڵگه‌ش پاشگه‌زبوونه‌وه‌كه‌ی رێكه‌وتن نامه‌ی حوزه‌یرانی ساڵی 1966 وخۆدزینه‌وه‌ له‌ رێكه‌وتنامه‌ی ئاداری 1970 ومۆركردنی رێكه‌وتنه‌ شوومه‌كه‌ی جه‌زائیری ئاداری 1975 بوو، كه‌ رێخۆشكه‌ر بوو بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر بزاڤی ئازادیخوازی گه‌له‌كه‌مان، كه‌ ئه‌گه‌رچی بۆ ماوه‌یه‌ك رۆشنایی كپ بۆوه‌، به‌ڵام تا هه‌تایی نه‌بوو چونكه‌ دوای چه‌ند مانگێك به‌توندی هه‌ڵگیرسایه‌وه‌ وتاجه‌ گوڵینه‌كه‌شی راپه‌ر
ِینی به‌هاری 1991 بوو كه‌ كۆرِه‌وه‌ ملیۆنیه‌كه‌ی بۆ وڵاته‌ دراوسێكانی به‌دواوه‌دا هات، و ویژدانی جیهانی هه‌ژاند وله‌سه‌روبه‌ندیه‌وه‌ له‌ 5/نیسانی1991دا بریاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی ژماره‌ 688 ده‌رچوو، كه‌ له‌ ئه‌نجامیدا وڵاتانی هاوپه‌یمانی جه‌نگی دووه‌می كه‌نداو ناوچه‌ی ئارامیان له‌ كوردستاندا دامه‌زراند وبووه‌ په‌تی ده‌ربازبوون وله‌دوارۆژێكی نادیاری رزگاركردین.
ئه‌م هه‌له‌ زێرینه‌مان قۆسته‌وه‌ و یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانمان له‌ 19/5/1992، ئه‌نجامدا وله‌ 5/7/1992، یه‌كه‌م حكومه‌تی لێ هاته‌كایه‌وه‌، وده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری داندرا له‌دواجار، بریاری په‌رله‌مانی یه‌كلایه‌نه‌ ده‌رچوو به‌ جاردانه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی بۆ فیدرالی وهه‌ڵبژاردنی په‌یوه‌ندی فیدرالی بۆ كوردستان له‌گه‌لڕ هه‌ر حكومه‌تێكی ناوه‌ندی عیراقی وبوونی عیراق به‌ وڵاتێكی كۆماری، فیدرالی، دیموكراسی، په‌رله‌مانی، وفره‌ لایه‌نه‌. ئه‌مه‌ش به‌پێی مافی ره‌وامان له‌ بریاردان له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین، به‌پشت به‌ستن به‌ په‌یمانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان وبه‌ڵێنامه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ مافه‌ شارستانی وسیاسیه‌كان وپه‌یمانی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ مافه‌ ئابووری وكۆمه‌ڵایه‌تی ورووناكبیریه‌كان، كه‌ ساڵی 1966 له‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان ده‌رچوونه‌ وعیراقیش له‌ 25/1/1971 چۆته‌ پاڵیانه‌وه‌.
كاتێ عیراق ئازادكرا له‌ده‌ست رژێمی دیكتاتۆری در
ِنده‌ وبریاری یاسای به‌رِێوه‌بردنی عیراق بۆ قۆناخی گواستنه‌وه‌ ده‌رچوو، به‌دامه‌زراندنی ده‌وله‌تی عێراقی فیدرالی وله‌دواجار، له‌سه‌ر هه‌مان بنه‌ما ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عیراق داندرا، جارێكی دی ئومێدمان نوێ بۆوه‌.
په‌سه‌ندكردنی ده‌ستووری فیدرالی له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی گه‌لی عێراقه‌وه‌ له‌ راپرسیه‌كه‌ی رۆژی 15/10/2005دا، دروستیی هه‌لبژادنی گه‌لی كوردستان ودروستی ده‌ستنیشانكردنی سیسته‌می فه‌رمانره‌وایی گونجاو بۆ عیراقێكی پێكهاتوو له‌ دوو نه‌ته‌وی سه‌ره‌كی كورد وعه‌ره‌ب، له‌گه‌لڕ نه‌ته‌وه‌كانی توركمان وكلدان وئاشووری وئه‌رمه‌ن وئایینه‌ هه‌مه‌جۆره‌كانی وه‌ك ئیسلام ومه‌سیحی وئێزدی وێوبی ومه‌ندایی، كه‌ خێروبێری له‌ دامه‌زرانی ده‌وله‌تێكی فیدرالی به‌دی دێت كه‌ توكمه‌تر وشیاوتر بێت بۆ هێنانه‌دی دادپه‌روه‌ری وئاسایش وهێمنی وئازادی ودیموكراسی ودادپرسی له‌ نێوان پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی وئایینیه‌كانیدا.
بۆیه‌، له‌ هه‌ستكردنمانه‌وه‌ به‌و داپلۆسین وجه‌زره‌به‌ وجه‌ور وسته‌مه‌ی نه‌وه‌كانمان چه‌شتوویانه‌ وله‌رێزگرتنمانه‌وه‌ بۆ سه‌ركرده‌كانی هێمای بزاڤی ئازادیخوازی كوردستانی وخه‌باتگێره‌ پێشمه‌رگه‌كانی وئه‌و شه‌هیدانه‌ی گیانیان به‌ختكرد له‌ پێناو ئازادی گه‌لی كوردستان ومافه‌ ره‌واكانی به‌ مافی چاره‌ی خۆنووسین وله‌ پێناو دیموكراسی بۆ عیراق، وله‌ دانپێدانمانه‌وه‌ به‌ ره‌وایی ئه‌و ئامانجانه‌ی له‌ پێناویاندا خه‌باتیان كردووه‌ وله‌ رۆشنایی بنه‌ماكانی جاری گه‌ردوونی مافی مرۆڤ وئه‌و په‌یمان وبه‌ڵێنامه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییانه‌ی په‌یوه‌ستن به‌و ئامانجانه‌وه‌ وبۆ هێنانه‌ كایه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌كی دیموكرات له‌ هه‌رێمی كوردستان كه‌ دامه‌زراوبێت له‌سه‌ر دادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی ومافه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی مرۆڤ وكراوه‌بێت له‌ سه‌ر پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی وئایینیه‌كانی وتواناكانی هاوڵاتیانی بخاته‌گه‌ر
ِ وله‌ كوردستانی عیراق هه‌رێمێكی یه‌كگرتوو ودیموكرات بێنێته‌ كایه‌وه‌ كه‌ هاوكار بێت له‌ بنیاتنانی عیراقێك كه‌ ویست وبژارده‌مان له‌ گه‌لڕ ویستی سه‌رجه‌م پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی گه‌لی عیراق وهێزه‌ سیاسیه‌ نیشتمانپه‌روه‌كانی یه‌كدی بگرنه‌وه‌، به‌مه‌رجێ فیدرالی ودیموكرات وپه‌رله‌مانی بێت وبروای به‌ فره‌لایه‌نه‌ ومافه‌كانی مرۆڤ هه‌بێت.
له‌ به‌ر گشت ئه‌م هۆكارانه‌, ئه‌م ده‌ستووره‌مان هێنا كایه‌وه‌.

ده‌روازه‌ی یـه‌كـه‌م
بنه‌مــا سـه‌ره‌كــیه‌كــان

مادده‌ی :1
هه‌رێمی كوردستان، هه‌رێمێكی (فیدراله‌) له‌ ده‌وڵه‌تی عێراقی فیدراڵدا، كه‌ سیستمه‌ سیاسیه‌كه‌ی كۆماری و په‌رله‌مانی و دیموكراسییه‌ پشت به‌ بنه‌مای فره‌ لایه‌نی سیاسی و ئالوگۆر
ِكردنی ئاشتیانه‌ی ده‌سه‌ڵات و بنه‌مای لێك جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان ده‌به‌ستێت.
مادده‌ی :2
یه‌كه‌م: كوردستان-عێراق، له‌ پارێزگای دهۆك، به‌ سنووری كاگێر
ِیی ئێستای و سنووری كارگێرِیی پێش ساڵی 1968ی پارێزگاكانی كه‌ركوك و سلێمانی و هه‌ولێرو قه‌زاكانی ئاكری و شێخان و شه‌نگارو ته‌له‌عفه‌رو تلكێف و قه‌ره‌قۆش و ناحیه‌ی زومار وباشیقه‌ وئاسكی كه‌ڵه‌ك، له‌ پارێزگای نه‌ینه‌واو هه‌ردوو قه‌زای خانه‌قین و مه‌نده‌لی، له‌ پارێزگای دیاله‌و قه‌زای به‌دره‌و ناحیه‌ی جه‌سسان له‌ پارێزگای واسیت به‌سنووری كارگێرِیی ساڵی 1968، پێكدێت.
دووه‌م: بۆ دیاركردنی سنوری كارگێر
ِی هه‌رێمی كوردستان، پشت به‌ مادده‌ی140ی ده‌ستوری فیدراڵی ده‌به‌سترێت.
سێیه‌م: ر
ِۆڵه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستان دابرِێندراوون، هه‌ر كاتی به‌پێی حوكمی مادده‌ (140)ی ده‌ستوری فیدراڵی گه‌رِاندرانه‌وه‌ بۆی، ئه‌و كاته‌ وه‌كو هه‌موو رِۆڵه‌كانی گه‌لی كوردستان سوودمه‌ند ده‌بن به‌ یه‌كسانیی له‌و ماف و ئه‌رك وئه‌و ده‌سته‌به‌ریانه‌ی له‌م ده‌ستووره‌دا ده‌قنووس كراوون.
مادده‌ی:3
نابێ هه‌رێمێكی نوی له‌ناو سنووری هه‌رێمی كوردستان-عیراقدا، دروست بكرێت.
مادده‌ی:4
یه‌كه‌م: گه‌ل سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كانه‌و بنچینه‌ی ر
ِه‌وایه‌تییانه‌و له‌ رِێگای دامه‌زراوه‌ ده‌ستوورییه‌كانیه‌وه‌ پیاده‌یان ده‌كات، وده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان و یاساكانی، سه‌روه‌رتر وباڵاترن له‌و یاسایانه‌ی له‌لایه‌ن حكومه‌تی عێراقه‌وه‌ ده‌رده‌چن، جگه‌ له‌و بوارانه‌ی تایبه‌تن به‌ ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی عێراق كه‌ له‌ مادده‌ی 110ی ده‌ستوری كۆماری عێراقی فیدراڵدا، هاتوون.
دووه‌م: هه‌ر كاتێك یاساكانی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ یاساكانی دیكه‌دا ناكۆك بوون، ده‌بی دادگاكانی كوردستان پابه‌ندبن به‌ پیاده‌كردنی ده‌ستور و یاساكانی كوردستان، ئه‌گه‌ر یاساكه‌ له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ هه‌ڵنه‌وه‌شێندرابێته‌وه‌, یان هه‌موار نه‌كرابێت, یان له‌لایه‌ن دادگای ده‌ستوورییه‌وه‌ پووچه‌ڵ نه‌كرابێته‌وه‌.
مادده‌ی:5
په‌رله‌مانی كوردستان بۆی هه‌یه‌ هه‌ر یاسایه‌كی كۆماری عێراقی فیدرال، و له‌ ده‌سه‌ڵاته‌ دیاركراوه‌كانی مادده‌ی 110 ی ده‌ستووری فیدرالدا نه‌بن، بخاته‌كار، ئه‌گه‌ر ئه‌و یاسایه‌ له‌ به‌رژوه‌ندی گه‌لی كوردستاندا بێت، ئه‌مه‌ش به‌ یاسا رێكده‌خرێت.
مادده‌ی:6
یه‌كه‌م: گه‌لی كوردستان-عیراق پێك هاتووه‌ له‌ كوردو نه‌ته‌وه‌كانی دی (توركمان، كلدان، ئاشوری، ئه‌رمه‌ن و عه‌ره‌ب) له‌وانه‌ی به‌ پێی یاسا، هاوڵاتی هه‌رێمن.
دووه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌كانی هه‌رێم، بۆیان هه‌یه‌ مافی هاوڵاتیبوون له‌ هه‌رێمدا، به‌ پێی یاسا رێك بخه‌ن.

مادده‌ی:7
ئه‌م ده‌ستووره‌ جه‌خت له‌سه‌ر ناسنامه‌ی موسڵمانێتی زۆرینه‌ی گه‌لی كوردستان ده‌كات وبنه‌ماكانی شه‌ریعه‌تی ئیسلام یه‌كێكن له‌ سه‌رچاوه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی یاسادانان، هه‌ر وه‌ها ته‌واوی مافه‌ ئاینییه‌كانی مه‌سیحی و ئێزدی و هی دیكه‌ له‌ ئازادیی باوه‌ر
ِ وپیاده‌كردنی ئایین ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.
مادده‌ی:8
گه‌لی كوردستان- عێراق مافی دیاركردن و بر
ِیاردانی چاره‌نووسی خۆی هه‌یه‌. به‌پێی ئه‌م مافه‌ش ئازاده‌ له‌ دیاركردنی پێگه‌ی رِامیاری وبه‌دیهێنانی گه‌شه‌ی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیری خۆیدا ، یه‌كگرتنی ئازادانه‌ی له‌گه‌ڵ عێراقدا به‌ گه‌ل و خاك و سه‌روه‌ری هه‌ڵبژاردووه‌، ئه‌مه‌ش به‌ستراوه‌ به‌ پابه‌ندبوون به‌ ده‌ستوری فیدراڵی و سیسته‌می فیدراڵی و په‌رله‌مانی و دیموكراتی و فره‌ لایه‌نی و رێزگرتن له‌ مافه‌كانی مرۆڤ به‌ تاك و كۆمه‌ڵیه‌وه‌، وبۆی هه‌یه‌ چاو بگێرێته‌وه‌ به‌م هه‌ڵبژاردنه‌ی، بۆ دیاركردنی پاشه‌رِۆژ و پێگه‌ی سیاسی خۆی له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌دا:
یه‌كه‌م: پێشێلكردنی شكۆمه‌ندیی ده‌ستوری فیدراڵی، كه‌ وه‌ك پاشگه‌زبوونه‌وه‌یه‌ك دابندرێت له‌ پابه‌ندبوون به‌ سیسته‌می فیدراڵی یان بنه‌ما بنچینه‌ییه‌ ده‌ستوریه‌كان له‌ دیموكراسی و مافه‌كانی تاك و به‌كۆمه‌ڵی مرۆڤ.
دووه‌م: په‌یر
ِه‌وكردنی سیاسه‌تی جیاوازی رِه‌گه‌زی و گۆرِینی باری دیموگرافی كوردستان، یان كاركردن بۆ هێشتنه‌وه‌ی شوێنه‌وارو ئاكامه‌كانی پێشووی ئه‌م سیاسه‌ته‌، كه‌ به‌ پاشگه‌زبوونه‌وه‌ له‌و پابه‌ندبوونه‌ ده‌ستوورییه‌ی له‌ مادده‌ی 140ی ده‌ستوری فیدراڵیدا هاتوون، دابنرێت.


مادده‌ی : 9
مافێكی بنچینه‌یی و ده‌ستووری هه‌رێم ده‌بێت:
یه‌كه‌م: وه‌رگرتنی بیرو ر
ِای هه‌رێم, به‌ر له‌ مۆركردنی هه‌ر گرێبه‌ست و رِێككه‌وتنێك له‌نێوان حكومه‌تی فیدراڵی و هه‌ر ده‌وڵه‌تێك یان لایه‌نێكی بیانیی په‌یوه‌ست بێت به‌ بارو دۆخ, ره‌وش, یان مافه‌كانی هه‌رێمی كوردستان كه‌ ئێستا هه‌ن, یان له‌ داهاتوودا ده‌بن.
دووه‌م: هه‌رێم بۆی هه‌یه‌ له‌ سنوری ده‌سه‌ڵاتیدا بۆ ده‌ركردنی ئه‌و یاسایانه‌ی، له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ دیاركراوه‌كانی حكومه‌تی فیدراڵن، له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كانی هه‌رێمی ده‌وڵه‌ته‌ بیانیه‌كان رێكه‌وتنامه‌ مۆر بكات.
سێیه‌م: هه‌رێم بۆی هه‌یه‌ له‌ سنووری ده‌سه‌ڵاتی ده‌ركردنی ئه‌و یاسایانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ دیاركراوه‌كانی حكومه‌تی فیدراڵین ، به‌ره‌زامه‌ندی حكومه‌تی فیدراڵی گرێبه‌ستی رێكه‌وتنامه‌ مۆر بكات، كه‌ نابێ ئه‌ویش به‌بی پاساوی یاسایی دڵنیاكار ر
ِه‌زامه‌ندی نه‌نوێنێت.
مادده‌ی : 10
مافێكی ده‌ستوری و بنچینه‌یی هه‌رێمه‌ كه‌ :
یه‌كه‌م: به‌شێكی دادپه‌روه‌رانه‌ی له‌ داهاته‌كانی فیدراڵی هه‌بێت، كه‌ بنه‌مای هاوشانی و ر
ِێژه‌ی دانیشتوان و له‌به‌ر چاو گرتنی به‌سه‌رهاته‌كانی كوردستان له‌ سوتاندن و رِووخاندن و بی به‌شبوونی گه‌له‌كه‌ی له‌ مافه‌كانی به‌درێژایی رِژێمه‌كانی فرمانره‌وایی پێشوو.
دووه‌م: هاوبه‌شی كردنی له‌ پۆست و فه‌رمانبه‌رایه‌تییه‌كانی فیدراڵی به‌شێوه‌یه‌كی هاوشان و ر
ِێژه‌یی.
سێیه‌م: پله‌ فه‌رمانبه‌رێتیه‌كانی فه‌رمانگه‌كانی فیدراڵی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا به‌ هاوڵاتیانی هه‌رێم بسپێردرێت.
مادده‌ی: 11
شاری هه‌ولێر، پایته‌ختی كوردستان-عیراقه‌، په‌رله‌مانیش بۆی هه‌یه‌ شارێكی دیكه‌ی هه‌رێم بكاته‌ پایته‌خت.
مادده‌ی: 12
یه‌كه‌م: هه‌رێمی كوردستان ئاڵایه‌كی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌یه‌ وله‌ته‌ك ئاڵای كۆماری عیراقی فیدرالدا هه‌ڵده‌درێت ودروشم وسرودی خۆی هه‌یه‌ وجه‌ژنی نه‌ته‌وایه‌تی نه‌ورۆزه‌ وئه‌مه‌ش به‌ یاسایه‌ك رێكده‌خرێت.
دووه‌م: ئاڵای كوردستان له‌ سوور ، سپی، وسه‌وز پێك دێت وخۆرێكی زه‌ردی بیست ویه‌ك تیشكی له‌ ناوه‌ندیه‌تی.
سێیه‌م: مه‌دالیه‌و نیشانه‌كان و پشووه‌ فه‌رمیه‌كان به‌پێی یاسا ر
ِێك ده‌خرێن.
مادده‌ی:13
هه‌رێمی كوردستان، هێزێكی به‌رگریكاری پێشمه‌رگه‌ی هه‌یه‌، بۆ پاراستنی هه‌رێم، وپێكهاته‌ و ئه‌رك وكاروفه‌رمانه‌كانی، به‌ یاسا رێكده‌خرێن، ونابێ میلیشیای چه‌كداری، له‌ ده‌ره‌وه‌ی كه‌مه‌ره‌ی یاسادا، پێك بهێندرێت.
مادده‌ی:14
یه‌كه‌م: كوردی و عه‌ره‌بی، دوو زمانی فه‌رمین له‌ هه‌رێمدا، وئه‌م ده‌ستوره‌ مافی هاولا
َتیانی هه‌رێم له‌ فێركردنی رِۆڵه‌كانیان به‌ زمانی دایك، وه‌ك توركمانی و سریانی و ئه‌رمه‌نی، له‌ده‌زگا حكومیه‌كانی خوێندندا ، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، به‌پێی رِێككاریه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان.
دووه‌م: له‌ پاڵ زمانی كوردی و عه‌ره‌بیدا، زمانی توركمانی و سریانی، دوو زمانی فه‌رمین له‌و یه‌كه‌ كارگێر
ِییانه‌ی كه‌ ئه‌وانه‌ی پێی ده‌ئاخڤن چرِیی دانیشتوانیان پێكدێنن، ئه‌وه‌ش به‌ یاسا رِێكده‌خرێت.
سێیه‌م: بۆ دیاركردنی زمانی فه‌رمی، ئه‌گه‌ر بواری یاسایی بۆ به‌كارهێنانی له‌ هه‌رێمدا له‌ ئارادابوو، پشت به‌ مادده‌ی 4ی ده‌ستووری فیدرالی ده‌به‌سترێت.
مادده‌ی :15
هه‌رێمی كوردستان پشت به‌ سیسته‌می ئابووری ئازاد ده‌به‌ستێت ور
ِێگا به‌ قۆرخكردن و چه‌وسانه‌وه‌ نادرێت وكێبركێی ئازادو رِه‌واش، ده‌سته‌به‌ر ده‌كرێت.
مادده‌ی :16
حكومه‌تی هه‌رێم،له‌سه‌ر بنه‌ما ئابووریه‌كانی سه‌رده‌م چاكسازی ئابووری هه‌رێم ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ له‌ پێناو زیندووكردنه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووریی و گه‌شه‌پێدان وهاندانی وه‌به‌رهێنان له‌ هه‌موو كه‌رته‌ جیاكاندا. ئه‌مه‌ش به‌پێی یاسا ر
ِێكده‌خرێت.
مادده‌ی :17
یه‌كه‌م: سامانی گشتی له‌ هه‌رێمدا مولكی گه‌لی كوردستانه‌ وحوكمه‌كانی تایبه‌ت به‌ پاراستن وبه‌رێوه‌بردنی ومه‌رجه‌كانی ره‌فتار له‌سه‌ركردن و ئه‌وسنووره‌ی ده‌كرێ ده‌ست له‌ به‌شێكیان هه‌لبگیرێت، به‌ یاسا رێك ده‌خرێن.
دووه‌م: سامانه‌ سروشتیه‌كان و ئاوه‌كانی سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وی و كانزا ده‌رنه‌هێندراوه‌كان وكانه‌كانی ده‌رهێنانی به‌ردو كانزاكان سامانێكی نه‌ته‌وه‌یین بۆ هه‌رێم و ده‌رهێنان وبه‌رێوه‌بردن ومه‌رجه‌كانی ره‌فتار له‌سه‌ركردنیان به‌ یاسایه‌ك ر
ِێك ده‌خرێن كه‌ به‌رژوه‌ندی نه‌وه‌كانی ئێستاو داهاتوو بپارێزێت.


ده‌روازه‌ی دووه‌م
مـــافـــه‌كـــان

به‌شی یه‌كه‌م
مافه‌ مه‌ده‌نی و سیاسیه‌كان
مادده‌ی :18
هاوڵاتیان له‌ به‌رده‌م یاسا، له‌ ماف و ئه‌ركدا یه‌كسانن, به‌بێ جیاوازی له‌نێویان به‌هۆی ر
ِه‌گه‌ز، نێرو مێ، رِه‌نگ، زمان، پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئایین، ئایینزا، باری ئابووری، باری كۆمه‌ڵایه‌تی، یان ئینتیمای سیاسی و هزری.
مادده‌ی :19
هه‌موو كه‌سێك مافی ژیان وئاسایش و ئازادی هه‌یه‌، ونابێ كه‌س له‌م مافانه‌ بێبه‌ش، یان سنوردار بكرێت، مه‌گه‌ر به‌ پێی یاساو به‌ بر
ِیاری لایه‌نێكی دادوه‌ری تایبمه‌ند بێت.
مادده‌ی :20
ر
ِه‌خساندنی هه‌لی به‌ یه‌كسانیی بۆ هه‌موو هاوڵاتیانی هه‌رێم مافێكی ده‌سته‌به‌ركراوه‌، وده‌سه‌ڵاته‌كانی هه‌رێم ده‌بێ رێكاری پێویست بۆ به‌دیهێنانیان بگرنه‌به‌ر.
مادده‌ی:21
ئافره‌ت یه‌كسانه‌ له‌گه‌لڕ پیاو ونابێ جیاوازی له‌ دژی بكرێت وحكومه‌تی هه‌رێم هه‌موو ئه‌و مافه‌ مه‌ده‌نی و سیاسیانه‌ی له‌م ده‌ستووره‌ وله‌و په‌یمان و ر
ِێككه‌وتنامه‌ نێو ده‌وڵه‌تیانه‌دا هاتوون كه‌ ده‌وڵه‌تی عێراق په‌سه‌ندیكردوون، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، هه‌روه‌ها ده‌بێ هه‌ر شتێك به‌ به‌ربه‌ست دابندرێت له‌به‌رده‌م یه‌كسانیان له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیری و ئابووری و سیاسیدا، لابه‌رێت.
مادده‌ی:22
یه‌كه‌م: فێركردن مافێكه‌ حكومه‌تی هه‌رێم، بۆ گشت هاوڵاتیه‌ك, ده‌سته‌به‌ری ده‌كات, به‌بی جیاوازی، وقۆناغی خوێندنی سه‌ره‌تایی ته‌وزیمی ده‌بێت و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پابه‌ند ده‌بێت به‌ نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری له‌نێو سه‌رجه‌م ته‌مه‌نه‌ جیاوازه‌كاندا، به‌نێرو مێوه‌.
دووه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم خوێندن به‌ خۆر
ِایی له‌ هه‌موو قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و ئاماده‌یی و زانكۆیی و خوێندنه‌ پیشه‌یی و ته‌كنیكیه‌كاندا، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات و پابه‌ندیش ده‌بێت به‌ گه‌شه‌پێدان و هاندانی توێژینه‌وه‌ی زانستی، بۆ مه‌به‌ستی ئاشتیانه‌و مه‌ده‌نییانه‌، وچاودێری سه‌ركه‌وتن و داهێنان و نوێكاریی و هه‌موو دیارده‌یه‌كی بلیمه‌تی ده‌كات.
سێیه‌م: خوێندنی تایبه‌تی و ئه‌هلی، به‌ یاسا ر
ِێكده‌خرێت.
مادده‌ی :23
یه‌كه‌م: هاوڵاتیانی هه‌رێم مافی به‌شداریكردنیان هه‌یه‌, ر
ِاسته‌وخۆ یان، له‌ رِێی نوێنه‌ره‌ هه‌ڵبژێر دراوه‌كانیانه‌وه‌، له‌ به‌رِێوه‌بردنی كاروباری گشتی به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه‌، هه‌روه‌ها مافی به‌شداریكردنیان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ گشتیه‌كان و رِیفراندۆم و هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كان و شاره‌وانی و ده‌سته‌ ئه‌هلیه‌كاندا، هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ وه‌رگرتنی پۆسته‌ گشتیه‌كان به‌ یه‌كسانی، به‌پێی ئه‌و مه‌رجانه‌ی یاسا ده‌ستنیشانیان ده‌كات و له‌سه‌ر بنه‌مای رِه‌خساندنی هه‌لی یه‌كسان.
دووه‌م: له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردسان-عیراق و ئه‌نجومه‌نی خۆجێی و شاره‌وانیه‌كاندا ر
ِێژه‌یه‌ك بۆ ژنان ته‌رخان ده‌كرێت كه‌ له‌ 25% ی كورسیه‌كان كه‌متر نه‌بێت.
مادده‌ی :24
سزادان كه‌سییه‌، ئازادی و شكۆمه‌ندی مرۆڤ پارێزراون.
مادده‌ی :25
نه‌تاوان هه‌یه‌ و نه‌ سزا، مه‌گه‌ر به‌پێی ده‌قێكی یاسایی نه‌بێت، هیچ كرده‌وه‌یه‌كیش به‌ر سزادان ناكه‌وێت ئه‌گه‌ر له‌كاتی ئه‌نجامدانیدا له‌ یاسادا به‌تاوان دانه‌نرابێت، وناكرێت سزایه‌كی توندتر له‌و سزایه‌ی له‌كاتی ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌دا به‌ركاره‌، به‌سه‌ر تۆمه‌تباردا جێبه‌جێ بكرێت
مادده‌ی:26
دادوه‌ری له‌به‌رده‌م دادگایه‌كی تایبه‌تمه‌ندا، مافێكی پارێزراو وده‌سته‌به‌ركراوه‌ بۆ هه‌موو هاوڵاتیان.
مادده‌ی :27
تۆمه‌تبار، بێتاوانه‌ تا ئه‌و كاته‌ی له‌ دادگایكردنێكی دادپه‌روه‌ری یاساییدا، تاوانه‌كه‌ی ده‌سه‌لمێنرێت.
مادده‌ی: 28
مافی داكۆكیكردن له‌خۆ، پیرۆزه‌ و له‌ هه‌موو قۆناغه‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییكردندا، به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا.
مادده‌ی:29
هه‌موو كه‌سێك له‌رێكاری دادوه‌ری وكارگێریدا، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ به‌ دادپه‌روه‌ری ر
ِه‌فتاری له‌گه‌ڵدا بكرێت و نابێ رِه‌فتاری خراپ یان به‌كارهێنانی ئه‌شكه‌نجه‌ی جه‌سته‌یی، ده‌روونی، یان هه‌ڵس و كه‌وتی نامرۆڤانه‌ی له‌گه‌ڵدا به‌كاربێت، ودانپێدانانی به‌ زۆر یان به‌ هه‌ره‌شه‌ یان به‌هۆی ئه‌شكه‌نجه‌دانه‌وه‌ یان به‌ڵێن پێدان و ترساندن، به‌ هه‌ند وه‌رناگیرێت، زیانلێكه‌وتووش ده‌توانێت داوای قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی ئه‌و زیانه‌ جه‌سته‌یی و ده‌روونییه‌ بكات كه‌ لێی كه‌وتووه‌، و رِاده‌ی ئه‌و قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه‌ به‌ پێی یاسا دیارده‌كرێت.
مادده‌ی:30
یاسا كاریگه‌ری بۆ رابردوو نییه‌، ئه‌گه‌ر ده‌قێكی یاسایی پێچه‌وانه‌ نه‌بێت، به‌ڵام ئه‌م به‌ده‌ریه‌ ئه‌و یاسایانه‌ی تایبه‌تن به‌ باج و (ره‌سم)، ناگرێته‌وه‌.
مادده‌ی:31
یاسای سزادان كاریگه‌ریی بۆ رابردوو نابێت، ته‌نیا مه‌گه‌ر پتر له‌ به‌رژوه‌ندی گومانلێكراودا بێت.
مادده‌ی:32
لایه‌نی لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌بی دۆسیه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی سه‌ره‌تایی بخاته‌ به‌رده‌م دادوه‌ری تایبه‌تمه‌ند, له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌بیست و چوار كاتژمێر تێپه‌ر
ِنه‌كات، له‌و كاته‌یه‌وه‌ كه‌تۆمه‌تبار ده‌ستگیرده‌كرێت، ئه‌و ماوه‌یه‌ش له‌ یه‌كجار زیاتر درێژ ناكرێته‌وه‌ وده‌بێت بۆ هه‌مان ماوه‌ش بێت.
مادده‌ی:33
یه‌كه‌م: كه‌س گل نادرێته‌وه‌ و كه‌سیش به‌بی فه‌رمانی لایه‌نێكی دادوه‌ریی تایبه‌تمه‌ند، ده‌ستگیر یان به‌ند یان زیندانی ناكرێت، ئه‌ویش به‌ گوێره‌ی یاسا ده‌بێت.
دووه‌م: ده‌ستگیركردن، به‌ندكردن، یان زیندانیكردن له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و جێگایانه‌ی كه‌ به‌پێی یاسا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دیاركراون، قه‌ده‌غه‌یه‌، وده‌بێت ئه‌و جێگایانه‌ش به‌ر چاودێری ته‌ندروستی وكۆمه‌ڵایه‌تی بكه‌ون وله‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ده‌زگا حكومیه‌كاندابن.

مادده‌ی:34
دادگا له‌سه‌ر خه‌رجی حكومه‌ت له‌ هه‌ردوو قۆناغی لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییكردندا، پارێزه‌رێك داده‌نێت بۆ داكۆكی كردن له‌ تۆمه‌تبار به‌ ئه‌نجامدانی تاوان یان كه‌تن، ئه‌گه‌ر پارێزه‌رێكی نه‌بی داكۆكی لێبكات.
مادده‌ی:35
یه‌كه‌م: نشینگه‌ وئه‌و شوێنانه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌ون ر
ِێزیان لێده‌گیرێت، وپێشێلكردن یان چوونه‌ ناویان، پشكنین، یان چاودێریكردنیان دروست نیه‌، ته‌نیا له‌و حاڵه‌تانه‌دا نه‌بێت كه‌ یاسا ده‌ستنیشانیكردوون.
دووه‌م: به‌ پێی یاسا نه‌بێت هیچ كه‌س یان شتوومه‌كه‌كه‌ی ناپشكێندرێت.
مادده‌ی:36
ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌ستگیر ده‌كرێت ده‌ستبه‌جی ده‌بی له‌ هۆكاری ده‌ستگیر كردنه‌كه‌ی ئاگاداربكرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها ده‌بێت, یه‌كسه‌ر له‌و تۆمه‌ته‌ی ئاراسته‌ی ده‌كرێت، ئاگاداربكرێته‌وه‌.
مادده‌ی:37
نابێ زیندانی به‌هۆی توخمی، ر
ِه‌نگی، رِه‌گه‌زی، ئایینی، بیرو بۆچوونی سیاسی، بنه‌چه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، كۆمه‌ڵایه‌تی، سامانی، شوێنی له‌ دایكبوونی، یان هه‌ر هۆیه‌كی دیكه‌، هه‌ڵس و كه‌وتی جیاوازی له‌گه‌ڵدا بكرێت.
مادده‌ی:38
ر
ِێز له‌ باوه‌رِی ئایینی و بنه‌مای رِه‌وشتی ئه‌و پێكهاته‌ی زیندانی لێوه‌ی هاتووه‌، ده‌گیرێت.



مادده‌ی:39
پێشكه‌شكردنی داواكاری و سكاڵا به‌ ده‌زگاكانی هه‌رێم مافێكی ر
ِه‌وای هاوڵاتیانه‌و پێویسته‌ ده‌سه‌ڵاتداران له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ پانزه‌ رِۆژ تێپه‌رِ نه‌كات، برِیاری له‌سه‌ر بده‌ن، ووه‌رنه‌گرتنیان له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك بێت، یان بریار له‌سه‌ر نه‌دانیان به‌بێ پاساوێكی رِه‌وا تووشی لێپرسینه‌وه‌ یان یاسایی ده‌كات.
مادده‌ی:40
په‌نا به‌ری سیاسی به‌ زۆر نادرێته‌وه‌ به‌و وڵاته‌ی لێوه‌ی هه‌ڵاتووه‌.
مادده‌ی:41
حكومه‌تی كوردستان-عێراق رێزگرتنی خانه‌واده‌ی شه‌هیدانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی گه‌لی كوردستان وپێشمه‌رگه‌ وخانه‌واده‌ی قوربانیانی ئه‌نفال وبۆردومانی كیمیایی وئه‌وانه‌ی به‌هۆیانه‌وه‌ تووشی كه‌مئه‌ندامیی به‌رده‌وام بووینه‌, له‌ئه‌ستۆ ده‌گرێت.
مادده‌ی:42
ر
ِێگه‌ به‌هیچ كیان یان رِێبازێك نادرێت بیری شۆڤینی، فاشی، رِه‌گه‌ز په‌رستی، تیرۆریستی، به‌ كافردانان، پاكتاوی نه‌ژادی یان تایفه‌گه‌ری بگرێته‌به‌ر، هه‌روه‌ها هانده‌ریان بێت، یان رِێگا خۆشكه‌رییان بۆ بكات، یان به‌ شكۆمه‌ندییه‌وه‌ ته‌ماشایان بكات، یان پرِوپاگنده‌ یان پاساویان بۆ بهێنێته‌وه‌. ده‌زگاكانی كوردستان-عیراقیش پابه‌ند ده‌بن به‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر به‌ هه‌موو شێوه‌كانیه‌وه‌و كارده‌كه‌ن بۆ پاراستنی خاكی هه‌رێم له‌وه‌ی ببێته‌ باره‌گایان یان رِێگه‌ی په‌رِێنه‌وه‌یان یان گۆرِه‌پانی چاڵاكیه‌كانیان.



به‌شی دووه‌م
مافه‌ ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رۆشنبیرییه‌كان

مادده‌ی :43
كاركردن مافی هه‌موو هاوڵاتییه‌كه‌و پێویسته‌ هه‌لی به‌ده‌ستهێنانی بژێوی بۆ فه‌راهه‌م بكرێت به‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و كاره‌ی خۆی هه‌ڵیده‌بژێرێت وبه‌ ئازادی خۆی ده‌یه‌وێت.
مادده‌ی:44
حكومه‌تی هه‌رێم به‌رنامه‌ی ئاراسته‌كردن و ر
ِاهێنانی هونه‌ری و پیشه‌یی بۆ په‌یداكردنی ده‌رفه‌تی كار ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.
مادده‌ی:44
كرێكار مافی كرێی یه‌كسانی به‌رامبه‌ر به‌ كاری یه‌كسان هه‌یه‌، به‌ یاساش پێوه‌ندی كرێكارو خاوه‌نكار له‌سه‌ر بنه‌ما ئابووریه‌كان ر
ِێكده‌خرێت و پێویسته‌ رِێسای دادپه‌وه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی و پاراستنی كرێكاران له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ ره‌چاو بكرێت.
مادده‌ی:46
كرێكاران مافی یه‌كسانیان له‌ به‌ده‌ستهێنانی هه‌ل و ده‌رفه‌تی به‌رزبوونه‌وه‌ بۆ پله‌ی باڵاترو گونجاو هه‌یه‌، بێ ره‌چاوكردنی هیچ شتێك جگه‌ له‌ ساڵانی خزمه‌ت و توانایی كه‌سه‌كه‌.
مادده‌ی:47
حكومه‌تی هه‌رێم مافی دامه‌زراندنی سه‌ندیكاو یه‌كێتییه‌ پیشه‌ییه‌كان، به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه‌ وچوونه‌ پاڵیانه‌وه‌ مسۆگه‌ر ده‌كات، ئه‌مه‌ش به‌ یاسا ر
ِێكده‌خرێت.
مادده‌ی:48
خاوه‌ندارێتی (موڵكداریه‌تی) تایبه‌ت پارێزراوه‌، نابێ له‌كه‌س بسه‌ندرێت ته‌نیا بۆ مه‌به‌ستی سوودی گشتی و به‌ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌ی خێرا نه‌بێت، كه‌ به‌ر له‌ ده‌ستبه‌رداربوونی له‌موڵكه‌كه‌ی، یان له‌كاتی ده‌ست به‌سه‌ر گرتنیا پێی ده‌درێت، ئه‌مه‌ش به‌ یاسا ر
ِێكده‌خرێت.
مادده‌ی: 49
خێزان یه‌كه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی سروشتی و بنچینه‌ییه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، ومافی خۆیه‌تی حكومه‌ت و كۆمه‌ڵگه‌ پارێزگاری لێبكه‌ن بۆیه‌:
یه‌كه‌م: نابێ گرێبه‌ستی هاوسه‌رێتی مۆربكرێت به‌ر
ِه‌زامه‌ندیی ته‌واوی هه‌ردوو لایه‌نی هاوسه‌رێتیه‌كه‌ نه‌بێت وبه‌بێ زۆرلێكردن.
دووه‌م: حكومه‌ت پاراستنی دایكایه‌تی و منداڵێتی و پیریه‌تی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت و ئه‌نجومه‌نێكی ر
ِاوێژكاری بۆ كاروباری خێزان داده‌مزرێنێت.
سێیه‌م: مندالان
َ مافی په‌روه‌رده‌و سه‌رپه‌رشتیكردن و فێركردنیان به‌سه‌ر باوك و دایكیانه‌وه‌ هه‌یه‌، باوك و دایكیش مافی رِێزڵێگیران و چاودێریان به‌سه‌ر منداڵه‌كانیانه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی له‌ حاڵه‌تی ده‌ستكورتی و په‌ككه‌وته‌یی و پیربووندا.
چواره‌م: چه‌وساندنه‌وه‌ی منداڵ له‌ ر
ِووی ئابوورییه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌، حكومه‌تی هه‌رێم رێكاری پێویست بۆ پارێزگاریكردنیان ده‌گرێته‌به‌ر.
پێنجه‌م: هه‌موو شێوه‌یه‌كی جیاوازی و توندوتیژی و (تعسف) ناحه‌قی له‌ناو كۆمه‌ڵ و قوتابخانه‌و خێزاندا قه‌ده‌غه‌یه‌.
شه‌شه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم دامه‌زراندنی خانه‌ی تایبه‌ت به‌ چاودێریكردن و پاراستنی ئه‌و ئافره‌تانه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌كات كه‌ به‌هۆكاری كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ ئارامیی خێزانیان له‌ده‌ستداوه‌.
مادده‌ی: 50
هه‌موو هاوڵاتییه‌ك مافی چاودێریی ته‌ندروستی هه‌یه‌، وده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێم شێوازی پارێزگاریكردن وچاره‌سه‌ركردنی ده‌سته‌به‌ربكات و به‌ گوێره‌ی تواناشی, مافی ئه‌و كه‌سانه‌ دابین ده‌كات كه‌ به‌ هۆی بارودۆخێكه‌وه‌ كه‌ له‌ ده‌ستخۆیاندا نه‌بووه‌، سه‌رچاوه‌ی بژێوییان له‌ ده‌ستداوه‌ و له‌ حاڵه‌تی نه‌خۆشی و په‌ككه‌وته‌یی و پیریه‌تی و بێوه‌ژنی و بێوه‌مێردیدا.
مادده‌ی:51
یه‌كه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم پابه‌نده‌ به‌ بایه‌خدان به‌ ته‌ندروستی گشتی، به‌ دروستكردنی نه‌خۆشخانه‌و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كان و خانه‌ی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ به‌ساڵاچوان، وشێوازی خۆ پاراستن و چاره‌سه‌ركردنیش ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.
دووه‌م: تاكه‌ كه‌س و ده‌زگا ئه‌هلییه‌كان ده‌توانن نه‌خۆشخانه‌و خانه‌ی چاره‌سه‌ریی تایبه‌ت دروست بكه‌ن له‌ژێر چاودێری ده‌زگا تایبه‌تمه‌نده‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم، ئه‌وه‌ش به‌ یاسا ر
ِێكده‌خرێت.
مادده‌ی:52
یه‌كه‌م: كه‌مئه‌ندام مافێكی ره‌سه‌نی خۆیه‌تی كه‌ ر
ِێز له‌ مرۆڤایه‌تیی بگیرێت، هه‌روه‌ها هه‌ر چییه‌ك هۆی كه‌مئه‌ندامبوونی بێت و له‌هه‌ر ئاستێكدا بێت، هه‌مان ئه‌و مافه‌ بنه‌رِه‌تیانه‌ی هاوڵاتیانی هاوته‌مه‌نی خۆی هه‌یه‌، ومافی خۆیه‌تی ژیانێكی شایسته‌ كه‌ به‌پێی توانا سروشتی بێت، به‌سه‌ر به‌رێت.
دووه‌م: كه‌م ئه‌ندام مافێ چاره‌سه‌ركردنی پزیشكی و ده‌روونی و فێربوون و دامه‌زراندن و سوود وه‌رگرتن له‌ ئه‌ندامی دروستكراو وئامێری توانا به‌خش و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی هه‌یه‌، كه‌ گه‌شه‌ به‌ تواناو لێهاتوویی ده‌ده‌ن تائه‌وپه‌ر
ِی توانا بۆ ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵ به‌ كۆمه‌ڵگه‌ی بكاته‌وه‌.
سێیه‌م: كه‌مئه‌ندام مافی خۆیه‌تی له‌سه‌رجه‌م قۆناغه‌كانی پلاندانانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تیدا، پێداویستیه‌ تایبه‌تیه‌كانی له‌به‌ر چاو بگیرێت.
چواره‌م: كه‌م ئه‌ندام مافی خۆیه‌تی بپارێزرێت له‌ هه‌ر چه‌وسانه‌وه‌یه‌ك، یان له‌ هه‌ر سیسته‌مێك، یان مامه‌له‌یه‌ك كه‌ سروشتێكی جیاكاری یان ناحه‌قی تێدابێت، یان له‌ شكۆدارێتی كه‌مبكاته‌وه‌.
پێنجه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم بایه‌خدان به‌ زمانی ئاماژه‌و نوسین به‌ ر
ِێگه‌ی "براێل" بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌هۆی كه‌مئه‌ندامێتیی له‌شیانه‌وه‌ پێویستیان پێیه‌تی، له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.
مادده‌ی:53
حكومه‌تی هه‌رێم چاودێری زانكۆكانی كوردستان و پارێزگاری حه‌ره‌م و پێگه‌ی كه‌سایه‌تیی مه‌عنه‌ویان، له‌چوار چێوه‌ی یاسادا، له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.
مادده‌ی:54
یه‌كه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم چاودێریكردنی زانست و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و هاندانی توێژینه‌وه‌ی زانستیانه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.
دووه‌م: هه‌موو كه‌سێك مافی خۆیه‌تی به‌شداری له‌ ژیانی ر
ِۆشنبیریدا بكات و سوود له‌ پێشكه‌وتنه‌ زانستییه‌كان و پیاده‌كردنیان ببینی و سوود له‌ پارێزگاریی یاسایی له‌ به‌رژوه‌ندیه‌ ماددی و مه‌عنه‌ویانه‌ی به‌دیهاتوون له‌ هه‌ر كارێكی زانستی یان هونه‌ری یان ئه‌ده‌بی خۆی، وه‌ربگرێت.
سێیه‌م: هه‌موو كه‌سێك مافی خۆیه‌تی له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی وچاڵاكی داهێنه‌رانه‌ ئازاد بێت.
چواره‌م: حكومه‌تی هه‌رێم پارێزگاریكردن له‌ مافی موڵكدارێتی داهێنان و ر
ِه‌نگرِێژی و نموونه‌و نیشانه‌ی تۆماركراو و ناوی بازرگانی و كاره‌ ئه‌ده‌بی و هونه‌ری و زانستیه‌كان،له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.
مادده‌ی:55
حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چاودێری تازه‌ پێگه‌یشتوان و لاوان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، ئه‌ویش به‌وه‌ی كه‌:
یه‌كه‌م: له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ ولادان بیانپارێزێت.
دووه‌م: له‌ گشت بواره‌كاندا گه‌شه‌ به‌ توانایان بدات وپه‌ره‌ به‌ لێهاتووییان بدات وبه‌هره‌كانیان مشتوماڵ بكات وهانی چاڵاكیه‌كانیان بدات.
سێیه‌م: له‌ رووی په‌روه‌رده‌كاریه‌وه‌ ئاماده‌یان بكات وبه‌ها ر
ِه‌وشتی و نیشتمانیه‌ رِه‌سه‌نه‌كانیان تێدا پته‌وبكات وگیانی ده‌ستپێشخه‌ری و وشیارییان به‌ كه‌لتوری مێژوویی و تێكۆشان و مرۆیانه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌یان تیادا بچه‌سپێنێت.
چواره‌م: بوار له‌به‌رده‌میاندا بر
ِه‌خسێنێت تاكو به‌هره‌كانیان له‌ به‌شداریكردنی پرۆژه‌ی په‌ره‌پێدانی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیریدا به‌گه‌رِ بخرێن.
پێنجه‌م: دانانی به‌رنامه‌و پلان تا به‌رپرسیاریه‌تی بگرنه‌ ده‌ست و ر
ِۆلی خۆشیان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا بگێرِن.
شه‌شه‌م: هانی ده‌ستپێشخه‌ریه‌ تاكه‌ كه‌سی و به‌كۆمه‌ڵه‌كان بدات و بایه‌خ به‌ داهێنانه‌كانیان بدات و بنكه‌ی پێویست دابمه‌زرێنێت بۆ چاودێری و پشتگیریكردنی ماددی و مه‌عنه‌وییان.
حه‌وته‌م: گیانی هاریكاریی و هه‌ره‌وه‌زیی و پیاده‌كردنی دیموكراسییانه‌ له‌نێویاندا هان بدات وهۆكاره‌كانی سوود وه‌رگرتن له‌كاتی ده‌ست به‌تاڵیان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ربێت و تواناو شاره‌زاییان مشتوماڵ بكات.
مادده‌ی:56
وه‌رزشكردن مافی هه‌موو هاوڵاتییه‌كه‌و ده‌بی حكومه‌تی هه‌رێم هانی چاڵاكییه‌ وه‌رزشییه‌كان بدات و پێداویستییه‌كانی دابین بكات.
مادده‌ی:57
یه‌كه‌م: پارێزگاریكردن له‌ ژینگه‌ (زه‌وی، ئاو، هه‌وا، ر
ِووه‌ك و زینده‌وه‌ران) به‌رپرسیاریه‌تی هه‌موو كه‌سه‌ سروشتی ومه‌عنه‌ویه‌كانه‌، وئه‌وه‌ی زیان به‌هه‌ر یه‌كه‌ له‌وانه‌ بگه‌یه‌نێت، به‌رپرسیار ده‌بێت له‌ چاككردنه‌وه‌ی، جگه‌ له‌به‌رپرسیارێتی سزایی، به‌پێی یاسا.
دووه‌م: هاوڵاتی مافێكی بنه‌ر
ِه‌تی هه‌یه‌ له‌ ئازادی و یه‌كسانیدا وله‌ بارودودۆخێكی بژێوی گونجاو وكه‌شێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی ئه‌وتۆدا كه‌ ژیانێكی شه‌رفمه‌ندانه‌ وخۆشگوزه‌رانی بۆ دابین بكات، وئه‌ركی سه‌رشانیه‌تی ژینگه‌ بپارێزێتَ و باشتری بكات بۆ به‌رژوه‌ندی نه‌وه‌كانی ئێستاو ئاینده‌ش.
سێیه‌م: چاره‌سه‌ركردنی سه‌رچاوه‌كانی پیسكردنی ژینگه‌و كه‌مكردنه‌وه‌یان له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی هه‌رێمه‌، له‌ پێناو ئه‌وه‌شدا تێده‌كۆشێت بۆ په‌ره‌پێدانی دارستان و پاراستنی و به‌رفراوانكردنی پانتاییان وپاراستنی ناوچه‌و پشتێنه‌ی سه‌وزی ناو شارو ده‌وروبه‌ری شاره‌كان و په‌ره‌پێدان وفراوانكردنی دروستكردنی باخچه‌ گشتیه‌كان وپاوانه‌ سروشتیه‌كان، بۆ پاراستنی گیانه‌وه‌ره‌كان وگیاو به‌روبوومی سروشتی ونه‌هێشتنی بنیاتنانی ساختمان ودامه‌زراوه‌كان وبه‌كارهێنانی ئامێر ومه‌كینه‌كان له‌ پاوانه‌ سرووشتیه‌كاندا.
مادده‌ی:58
ده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێم رێكاری پێویست بگرێته‌به‌ر بۆ پاراستنی به‌كاربه‌ر (مستهلك) وهانی به‌كاربه‌ران بدات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن به‌رگری له‌ خۆیان بكه‌ن به‌هێنانه‌ كایه‌وه‌ی ر
ِێگا یاساییه‌كان بۆ دامه‌زراندنی یه‌كێتی و كۆمه‌ڵه‌كانی تایبه‌تمه‌ند به‌م مه‌به‌سته‌.



به‌شی سێیه‌م
ئازادییه‌كان

مادده‌ی:59
هه‌موو كه‌سێك مافی له‌ ئازادیی را ور
ِاده‌ربرِین هه‌یه‌.
مادده‌ی:60
حكومه‌تی هه‌رێم ئازادی بڵاوكردنه‌وه‌و چاپ و ر
ِۆژنامه‌گه‌ری و مافی كۆبوونه‌وه‌و خۆ پیشاندان و مانگرتنی ئاشتییانه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، ئه‌مه‌ش به‌ یاسا رێكده‌خرێت.
مادده‌ی:61
ئازادی گه‌یاندن و نامه‌گۆر
ِینه‌وه‌ به‌ پۆست و بروسكه‌و ته‌له‌فۆن و نامه‌ی ئه‌لیكترۆنی و ئه‌وانی تر پارێزراوه‌و نابێت چاودێری بكرێن یان گوێیان لێبگیرێت یان ئاشكرا بكرێن، ته‌نیا له‌به‌ر پێویستییه‌كی یاسایی یان ئاسایشیدا نه‌بێت، ئه‌ویش به‌ برِیارێكی دادوه‌ری.
مادده‌ی:62
هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌فه‌ركردن یان نیشته‌جێبوون له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم و گه‌ر
ِانه‌وه‌یاندا، ئازادن.
مادده‌ی:63
هه‌ر كه‌سێك به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی له‌ هه‌رێمدا بێت مافی هاتو چۆكردنی به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه‌ هه‌یه‌و له‌ دیاركردنی شوێنی نیشته‌جێبوونیدا ئازاده‌و ناشبێت ئه‌و مافه‌ سنووری بۆ دابندرێت، ته‌نیا له‌به‌ر پێویستی پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی یان دابونه‌ریتی گشتی یان ته‌ندروستی گشتی یان ماف و ئازادی كه‌سانی دیكه‌ نه‌بی، به‌ پێی یاسا.
مادده‌ی:64
حكومه‌تی هه‌رێم پابه‌نده‌ به‌ پته‌وكردنی ر
ِۆڵی دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و پشتگیریكردنیان و په‌ره‌پێدانیان و پاراستنی سه‌ربه‌خۆییان له‌پێناو به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانیان، ئه‌ویش به‌ یاسا رِێكده‌خرێت.
مادده‌ی:65
ئایین به‌زۆر نیه‌، هه‌موو كه‌سێك ئازادی هزرو ئایین و باوه‌ر
ِی هه‌یه‌و حكومه‌تی هه‌رێم ئازادی هاوڵاتیانی كوردستان به‌ موسڵمان و مه‌سیحی و ئێزیدی و ئه‌وانی دیكه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، بۆ پیاده‌كردنی په‌رستن و ئه‌رك و رِێورِه‌سمه‌ ئاینییه‌كانیان و رِێزگرتن له‌ مزگه‌وت و كه‌نیسه‌ وپه‌رستگاكانی دیكه‌ وپه‌ره‌پێدانیان.
مادده‌ی:66
ر
ِێگه‌ به‌هیچ شێوه‌ بێگارییه‌ك یان كارپێكردنی زۆره‌ملێیانه‌ یان ده‌ركردنی به‌ناحه‌ق (تعسفی) نادرێت و نابێت په‌نایان بۆ ببرێت:
یه‌كه‌م: وه‌ك شێوه‌یه‌ك بۆ ناچاركردن، یان ئاراسته‌كردنێكی سیاسی، یان وه‌ك سزایه‌ك له‌سه‌ر بیرور
ِای سیاسی، یان بیرورِایه‌ك له‌ رِووی مه‌زهه‌بیه‌وه‌ پێچه‌وانه‌ی سیسته‌می سیاسی یان ئابووریی یان كۆمه‌ڵایه‌تیی باو بێت، یان له‌به‌ر ده‌ربرِینی ئه‌و جۆره‌ بیرورِایانه‌ بێت.
دووه‌م: وه‌ك شێوازێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی هێزی كارگه‌ر وبه‌كارهێنانیان بۆ ئامانجه‌كانی په‌ره‌پێدانی ئابووری.
سێیه‌م: وه‌ك سزایه‌ك له‌سه‌ر به‌شداریكردن له‌ پارته‌ سیاسیه‌كاندا.
چواره‌م: وه‌ك شێوازێك بۆ جیاكاریی ر
ِه‌گه‌زیی، كۆمه‌ڵایه‌تیی، نه‌ته‌وه‌یی، ئایینی، ئایینزایی یان سیاسی.

مادده‌ی:67
یه‌كه‌م: ئازادی دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌و پارتی سیاسی یان چوونه‌ ر
ِیزیانه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌و به‌ یاسایه‌ك رِێكده‌خرێت.
دووه‌م: كه‌س ناچار ناكرێت بچێته‌ ناو پارتێك یان كۆمه‌ڵه‌یه‌كه‌وه‌ وناچار ناكرێت له‌ ئه‌ندامیه‌تییه‌كه‌ی به‌رده‌وام بێت یان ده‌سته‌به‌رداری بێت.
سێیه‌م: كۆمه‌ڵه‌و پارته‌ سیاسییه‌كان له‌ به‌ر
ِێوه‌بردنی پێكهاته‌و رِێكخستن و مافی ئه‌ندامه‌كانیاندا پابه‌ند ده‌بن به‌ پره‌نسیپه‌كانی دیموكراسیه‌ت.
چواره‌م: نابێت پارتی سیاسی لقی پارتێكی بیانی، یان سه‌ر به‌ به‌رژوه‌ندی و لایه‌نێكی بیانی بێت.
پێنجه‌م: پارت و كۆمه‌ڵه‌كان له‌ په‌یر
ِه‌وو پرِۆگرام و پیاده‌كردندا پابه‌ند ده‌بن به‌ بنه‌ماكانی ئه‌و مافه‌ بنچینه‌ییانه‌ی له‌ ده‌ستووردا هاتوونه‌و قبووڵكردنی رِای به‌رامبه‌رو فره‌ لایه‌نی و به‌كارنه‌هێنانی توندوتیژی.
شه‌شه‌م: ر
ِێگه‌ به‌ پارت و رِێكخراو وكۆمه‌ڵه‌و تاكه‌ كه‌سیش نادرێت له‌ پێناو به‌دیهێنانی ده‌سكه‌وتی پارتایه‌تی یان هه‌ڵبژاردن یان شتی دیكه‌، ئایین یان به‌شێك له‌ناوه‌رِۆكی كتێبه‌ پیرۆزه‌كانی, یان رِێو رِه‌سمێكی ئایینی وه‌ك شێوازێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ له‌ پێگه‌ی سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌سانی دی به‌كاربهێنن.
حه‌وته‌م: ئه‌و كۆمه‌ڵانه‌ی ئامانج و كرده‌وه‌كانیان له‌گه‌ڵ حوكمی یاسا سزاییه‌كان ناكۆكن و هه‌ڵوێستێكی دژ به‌ سیسته‌می سیاسی هه‌رێم و ژیانی ئاشتیانه‌و نزیك بوونه‌وه‌ له‌ پێكهاته‌كانی نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی گه‌لی كوردستان په‌یر
ِه‌و ده‌كه‌ن، قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێن.
مادده‌ی :68
هه‌موو كه‌سێك مافی به‌شداریكردنی له‌ كۆبوونه‌وه‌و كۆمه‌ڵه‌ ئاشتییه‌كاندا هه‌یه‌و ناشێت كۆت له‌سه‌ر ئه‌م مافه‌ دابنرێت، به‌ پێی یاسا نه‌بێت.
مادده‌ی:69
به‌ڵێننامه‌و په‌یماننامه‌و ئاگادارییه‌ نێو ده‌وڵه‌تییه‌كانی تایبه‌ت به‌ مافی مرۆڤ كه‌ پێشتر له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌ په‌سند كراون، یان دواتر ده‌چێته‌ ر
ِێزیانه‌وه‌، ته‌واوكه‌ری ئه‌م ده‌ستوره‌ن.
مادده‌ی:70
بیانیه‌كان له‌و ماف و ئازادیانه‌ سوودمه‌ند ده‌بن، كه‌ له‌ به‌ڵێننامه‌ وپه‌یماننامه‌و ر
ِێككه‌وتننامه‌ نێو ده‌وڵه‌تییه‌كان، كه‌ برِیاریان له‌سه‌ر دراوه‌ وكۆماری عێراقی فیدرال په‌سه‌ندی كردوون، له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئه‌و ئه‌ركانه‌ی تێیاندا هاتوون له‌ ئه‌ستۆیان ده‌بن.
مادده‌ی:71
كۆت، یان سنووردانان له‌به‌ر ده‌م پیاده‌كردنی هه‌ر ماف و ئازادییه‌ك كه‌ له‌م ده‌ستووره‌دا هاتووه‌ به‌ یاسا نه‌بێت دروست نیه‌، ئه‌ویش به‌ مه‌رجێك ئه‌و كۆت و سنووردانانه‌ كار نه‌كاته‌ سه‌ر كرۆكی ماف یان ئازادیه‌كه‌ ته‌نها به‌و راده‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی بنیاتنراو له‌سه‌ر بنه‌مای دیموكراسی و شكۆمه‌ندی و یه‌كسانی و ئازادی ودادپه‌ره‌رانه‌ قبوڵی بكات.



به‌شی چواره‌م
ئـــه‌ركـــه‌كـــان
مادده‌:72
به‌رگری كردن له‌نیشتمان و سه‌لامه‌تی خاكه‌كه‌ی و پاراستنی ده‌زگا ده‌ستووریه‌كانی و پارێزگاری له‌ یه‌كێتی نیشتمانی و پابه‌ندبوون به‌ شكۆمه‌ندیه‌ نموونه‌ییه‌كانی خه‌باتی گه‌لی كوردستان له‌ پێناو ئازادی و دیموكراسی، ئه‌ركێكی پیرۆزه‌ له‌سه‌ر شانی هه‌موو هاوڵاتیه‌كدا.
مادده‌ی: 73
پابه‌ند بوون به‌ ده‌ستوورو یاساكان ره‌چاوكردنی سیسته‌می گشتی ئه‌ركێكه‌ له‌سه‌ر شانی هه‌موو هاوڵاتیانی هه‌رێمدایه‌.
مادده‌ی:74
ر
ِێزگرتن و به‌رز رِاگرتنی سیمبوله‌كانی بزاڤی ئازادی خوازی كوردی و شۆرِش و شه‌هیده‌كانی و پاراستنی شكۆمه‌ندی كه‌س و كاریان و پێشمه‌رگه‌ دێرینه‌كان و خه‌باتگێران و به‌شداربووان تیایدا ئه‌ركێكی پیرۆزه‌ له‌سه‌ر حكومه‌ت و هاوڵاتیانی كوردستان.
مادده‌ی:75
پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌ر هاوڵاتیه‌ك موڵكی گشتی و سامانی گشتی بپارێزێت، ر
ِ
ێز له‌ مافی موڵكایه‌تیی كه‌سانی دیكه‌ش بگرێت.
مادده‌ی:76
ده‌بێ هه‌موو كه‌سێك هاوكاری له‌ خه‌رجی گشتیدا بكات له‌ رێگه‌ی ئه‌و باج و ره‌سمانه‌ی له‌سه‌ریه‌تی به‌پێی یاسا.
مادده‌ی:77
ده‌بێ ئه‌وه‌ی پۆستێكی فه‌رمی یان فه‌رمانبه‌رایه‌تیه‌كی گشتی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، ئه‌ركه‌كانی جێبه‌جێ بكات به‌ به‌رزه‌فتكاری وده‌ستپاكی و شه‌رفه‌مه‌ندیه‌وه‌

به شی دووه م